The proposition (2005)

‘When?’ said the moon to the stars in the sky

‘Soon’ said the wind that followed them all

‘Who?’ said the cloud that started to cry

‘Me’ said the rider as dry as a bone

Western là một genre tôi rất thích. Tôi nghĩ người nào đã thích film samurai khó mà không thích western. Tuy vậy thời thịnh của nó đã qua, gần đây có Seraphim Falls (2006) tôi đang xem thì ngủ gật. Lạ là film western hay nhất tôi biết từ khoảng chục năm nay lại là một film lấy bối cảnh châu Úc, cụ thể là Queensland. Hồi đó xem xong rate ngay hạng S, hạng cao nhất trong cách đánh giá của riêng tôi. Có ba ấn tượng lớn về film này : một là Guy Pearce. Lần đầu tiên tôi biết đến anh, anh còn là mang hình ảnh một thanh niên mới lớn trong bộ phim truyền hình Người đàn ông trên dòng sông băng (1994-1996), film có nhiều cảnh cưỡi ngựa tuyệt đẹp. Ở anh có cái gì đấy... uncool, có thể là khóe miệng và cái mũi, làm cho vẻ mặt anh thiếu vẻ quyết liệt nam tính, không chắc chắn về bản thân, thậm chí hơi hàm ý nhu nhược và hay than vãn. Tôi đã nghĩ anh sẽ không bao giờ được đóng vai nam chính trong film cao bồi, bởi hồi đó quan niệm của tôi về vai đó phải có một độ đằm, lì nhất định, sắc sảo nữa. Nói như thế không có nghĩa là tôi phán xét qua bề ngoài, bản thân tôi hồi trẻ cũng không ưa cái mặt mình chút nào vì nó không biểu hiện đúng tính cách của tôi, làm tôi luôn có vẻ mỉa mai và kiêu ngạo. Bao nhiêu năm qua đi, bây giờ Guy Pearce đã là một diễn viên có bề dày. Anh có một số film rất được như L.A. Confidential (1997), Memento (2000) với diễn xuất ngày một phong phú và sắc hơn (Hurt Locker 2008 không để lại ấn tượng gì mấy). Cái làm tôi thấy vui khi xem The Proposition, đó là cái nét không chắc chắn, cái lưỡng lự thiếu quyết đoán hồi xưa đã không còn. Anh vẫn phải chịu cái miệng và cái mũi đó thôi, nhưng thời gian đã in lên mặt anh sự già dặn, những nếp nhăn, đôi mắt đã có chiều sâu của sự từng trải. Nhìn anh bây giờ toát lên cái gì đấy đặc, khô, không thể lay chuyển. Tất cả những cái đó đã thắng cái vẻ bẩm sinh của anh, cái bản án bởi ngoại hình, bởi nhục thể mà nhiều người gặp phải và phần lớn không qua được. Chiến thắng đó làm tôi thấy rất thỏa mãn.

‘Who?’ said the sun that melted the ground

‘Why?’ said the river that refused to run

‘Where?’ said the thunder without a sound

‘Here’ said the rider and took up his gun

Điểm thứ hai ấn tượng, là khung cảnh của nước Úc. Đầy bụi và khô khốc, khắc nghiệt. Những bầu trời xanh trong vắt. Nắng vàng ruộm, chuyển da cam khi mặt trời lặn xuống. Những hoang mạc trong đêm, những vì sao sáng rõ. Nước Úc hiện ra với một vẻ man rợ nguyên thủy, những gã cao bồi bẩn thỉu, những kẻ cướp tàn ác, những thổ dân đón lữ khách bằng nhát phi lao đâm lút cán. Chả có ai là người tốt, kể cả ông cảnh sát trưởng tự xưng là sẽ đem văn minh và luật pháp đến miền đất của mọi đen. Trừ ông ra, hầu hết các nhân vật trong film này đều ăn đường ngủ bụi, có lẽ không bao giờ tắm, chỉ uống rượu và giết người như ngóe.

‘No’ said the stars to the moon in the sky

‘No’ said the trees that started to moan

‘No’ said the dust that blinded his eyes

‘Yes’ said the rider as white as a bone

 

Và cuối cùng, thứ ba, chính là bài thơ này, the Rider, được Guy Pearce đọc xuyên suốt từng chặng trong film. Nó có cái gì đấy phù hợp, làm trầm lắng cái không khí vốn đã yên lặng của sa mạc, có lúc như một tiếng thở dài của kẻ đã nhìn thấy quá nhiều điều, làm đối trọng với những đoạn film mà sự giết chóc bùng nổ ra giữa bao nhiêu xấu xa, độc ác.

‘No’ said the moon that rose from his sleep

‘No’ said the cry of the dying sun

‘No’ said the planets that started to weep

‘Yes’ said the rider and laid down his gun

Đối với một genre đã bị khai thác triệt để như western, tìm được tính original là không hề đơn giản. The Proposition đã làm được điều ấy, không quá chú trọng vào cốt truyện mà khai thác chủ yếu cảnh quay và diễn xuất. Cảnh cuối Guy Pearce ngồi cạnh người anh là một kiểu kết rất mới và hiện đại, đượm vẻ chết chóc và hư vô. Người xem có thể nghĩ sau đấy, nhân vật của Guy Pearce sẽ làm gì ?

Sa mạc vô cùng, câu trả lời không dễ gì tìm được.

-------------

imdb : 7.5

--------

Lúc viết cái này quên khuấy 3:10 to yuma (2007) với Russell Crowe và Christian Bale, một film cao bồi rất được khác. Và The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford (2007) với Brad Pitt, imdb rating khá cao nhưng tôi không thích vì quá dài dòng.

Kill bill Vol.1 (2003) - Revenge is a dish best served cold.

Film đầu tiên của Quentin Tarantino mà tôi xem (2003). It was love at first sight. Hồi đó tôi chưa biết cái concept of revenge mà Quentin sử dụng là lấy từ Lady Snowblood, nhưng không sao, quan trọng là cái concept ấy trái ngược với thứ cliche' cũ mèm vẫn tồn tại lâu nay : tha thứ tốt hơn thù hận. Tarantino làm một bộ phim trả thù, cho ta thấy sự trả thù có thể đẹp, lạnh, tỉnh táo. Như múc một bát con từ xô máu của kẻ thù, lấy bút lông chấm vào, chậm rãi vẽ một đóa hoa. Đừng để những kẻ ngu si nhồi vào đầu bạn rằng mọi sự trả thù đều kết thúc bởi sự trống rỗng. Khi nó thành công, con người ta thấy thỏa mãn. Thậm chí khoa học, bằng cách đo các hormone, đã chứng minh điều đó.

Xuất thân chỉ là một sinh viên làm việc ở cửa hàng cho thuê đĩa, Quentin Tarantino bây giờ đã là một tượng đài về đạo diễn film. Ấn tượng đầu tiên của tôi về ông là thẩm mỹ cực tốt. Quentin có vốn văn hóa rất lớn, nhất là về điện ảnh, trải rộng qua tất cả các thể loại, thời kỳ và các quốc gia khác nhau. Thật ra cái gọi là original trong film của Quentin không nhiều. Cái tài của ông là khả năng kết hợp những cái hay, những cái kinh điển được nhiều người hoặc ít người biết đến một cách tài tình, hợp lý với một cốt truyện thường là đỉnh cao, lời thoại tinh tế, cái này thì hoàn toàn do ông nghĩ ra. Film của ông thường có kết cấu chương hồi, bạo lực nhưng không nặng nề, đậm chất hài hước đen, nhạc film phù hợp tuyệt vời, mọi thứ đều rất cool, và không kitsch một chút nào. Không có một chút dấu vết nào hết. Xem film của Quentin người ta luôn cảm thấy mình không những được thưởng thức, mà còn được tôn trọng. Bởi ông chú ý đến từng chi tiết, dù là nhỏ nhất. Thẩm mỹ và ảnh hưởng của Quentin cao đến mức mà những thứ ông đưa vào film thường thể hiện một giá trị nghệ thuật vượt lên trên giá trị ban đầu của nó, lúc chưa đưa vào. Đặc biệt là đối với diễn viên. Tôi còn nhớ Diana Kruger, trời ơi, cái em Helen của Troy cứng quèo đó, thế mà vào trong Inglorious Basterds thành ra một cô điệp viên có chiều sâu quyến rũ. Hoặc khi tôi xem Planet Terror, nhìn cái em nữ chính Cherry Darling xinh đẹp diễn hay này quen quá mà sao không nhớ nổi đã thấy ở đâu, cuối cùng hóa ra là em Rose McGowan đóng vai Paige môi đỏ quạch trong Charm, ặc. Hay một số diễn viên lâu năm nhưng chỉ tầm tầm như David Carradine, Lucy Liu, Daryl Hannah (Blade Runner), Michael Madsen dưới sự chỉ đạo của Tarantino đều diễn có bản sắc hơn hẳn. Girl, you'll be a woman soon, bản cover của Urge Overkill, sau khi được Quentin dùng làm soundtrack trong Pulp Fiction, lập tức trở thành hit. Và tất nhiên là Uma Thurman, cô dâu trả thù của chúng ta, hay Mia của Pulp Fiction, một ví dụ điển hình cho việc nội tâm thông minh sáng láng có thể làm khuôn mặt người phụ nữ xinh đẹp lên gấp nhiều lần.

Trở lại với Kill Bill, Quentin nói ông làm film này dựa trên cảm hứng từ Lady Snowblood (Shurayukihime, 1973). Meiko Kaji thật tuyệt, có gì hơi giống Tiểu Long Nữ, băng thanh ngọc khiết, và thay sự vô tư bằng một lòng hận thù trắng toát. Một cuộc đòi nợ máu lạnh lùng, loại bỏ hết những đa cảm và triết lý nhân đạo trưởng giả thịnh hành của nhà thờ châu Âu. Bài Shura no Hana hay Flower of Carnage ở cuối film chính là cách Quentin bày tỏ sự kính trọng với bậc tiền bối. Thậm chí có thể coi Kill Bill vol 1 gần như là một film samurai, với hai chapter lớn là chuyện Beatrix Kiddo (Uma Thurman) đến gặp Hattori Hanzo (Sonny Chiba) xin gươm và cuộc tàn sát băng đảng yakuza dẫn đầu bởi O-ren Ishii (Lucy Liu) ở Ngôi nhà của những chiếc lá xanh.

Trước đó, có một chapter con đáng được nhắc đến : quá khứ của O-ren Ishii. Chapter này được dựng bằng anime, kết hợp với bài The Grand Duel của Luis Bacalov. Nó tăng thêm chiều sâu cho nhân vật của Lucy Liu, thay đổi không khí cho tuyến film và khán giả được có một bữa khai vị với những nhát thọc kiếm xuyên qua lồng ngực, đạn bắn vỡ chân, vỡ đầu, gươm xẻ đôi người, máu phọt như pháo hoa để chuẩn bị tâm lý cho cuộc tắm máu cuối phim.

Viên ngọc của Kill Bill vol 1 là nửa cuối của film, cuộc chiến giữa the Bride và băng O-ren Ishii. Có thể nói là phong cách tuyệt vời, stylish từ đầu đến cuối, không chê vào đâu được. Khởi đầu với đoạn phóng xe máy phân khối lớn, mặc bộ đồ bó sát vàng sọc đen của the Bride để tưởng nhớ Lý tiểu Long, đoạn giới thiệu Sofie Fatale (Julie Dreyfus), người phụ nữ xinh nhất film sẽ bị chặt cụt hai tay như một con gà (bởi trong film của Quentin, bạn sẽ ko gặp phải cái bullshit thường thấy trong các film hành động khác : em nào xinh, anh nào đẹp giai thì cũng là vô địch), đến nội thất của Ngôi nhà của những chiếc lá xanh, ban nhạc 5,6,7,8s, những vệ sĩ trẻ đeo mặt nạ đen của Ishii, em Gogo Yubari điên loạn và sadist của Battle Royal. Uma Thurman có cơ thể hơi dài rợ nên động tác đánh kiếm chưa hẳn là tuyệt vời, nhưng đạo diễn đã chăm cho cảnh này đủ để nó không có một sơ sót. Máu được làm cho phụt ra theo một cách phi thực tế nhưng đem lại cảm giác thỏa mãn. Người xem đắm chìm vào cuộc chiến khát máu của the Bride, cái cách cô chặt khoảng năm chục đối thủ thành nhiều khúc, nhiều nhất là cẳng tay cẳng chân. Móc mắt, chẻ đôi người, chặt bay đầu v..v... đều có cả. Cái cách the Bride đứng lên thành lan can tầng 2 và quát đống cơ thể ở dưới : ai còn sống thì được phép giữ mạng, nhưng tay chân đã bị cắt phải để lại vì nó đã thuộc về tao, thật giữ tợn và kiêu hãnh, quá ấn tượng.

Cảnh cuối là màn đấu gươm - final Boss - chậm rãi, dịu dàng trong khung cảnh một khu vườn sau nhà phủ tuyết, mang đậm hương vị nhật bản. Lucy Liu mặc kimono trắng, tóc búi, đi guốc, cầm thanh gươm không đốc. Không gian yên lặng thanh bình, có tiếng nước chảy và tiếng ống tre đập xuống đều đều. Một cuộc đấu cuối film xứng với mong đợi, không kéo dài, đầy tôn trọng, tàn độc, nên thơ.

Tôi vốn thích các film samurai, cả điện ảnh lẫn anime. Tôi xem Kill Bill vol 1 cũng phải được 5,6 lần. Tôi đã hi vọng nhiều ở vol 2, nhưng sau đó thất vọng. Quentin Tarantino không muốn làm vol 2 theo style của vol 1 nữa, mà chú trọng vào khắc họa tính cách các nhân vật hơn. Hôm nay viết cái này mới biết vol 3 đang được chuẩn bị, sẽ ra mắt vào năm 2014. Không hiểu style của vol 3 sẽ là như thế nào, hai mẹ con song kiếm hợp bích ? Hay song súng ? Trước mắt, có 2 film khác của Quentin, đó là Machete và Death Proof 3D.

----------

imdb : 8.2 (bằng Into the wild, chết cười.)

Into the wild (2007) - A child may be intelligent, but never wise

Into the wild dựa trên một câu chuyện có thật, kể về cuộc phiêu lưu qua các miền đất Mỹ với cái đích cuối cùng là Alaska của chàng trai trẻ Chris. Lời dẫn chuyện là của một cô gái trẻ, Carine, em của Chris, làm dịu nhẹ hơn nữa một bộ phim vốn đã có tiết tấu chậm, dài hai tiếng rưỡi, đa cảm (sentimental), có phần melodramatic. Vì thế có nhiều người rất thích film này, nhưng cũng có nhiều người rất ghét.

Spoiler !

Chris McCandless không hạnh phúc. Anh vừa mới trải qua những năm đại học với một bằng tốt nghiệp hạng ưu. Thông minh và có khả năng ở nhiều lĩnh vực, Chris có thể dễ dàng đi tiếp con đường mà nhiều người chọn : kiếm một việc làm tốt, thăng tiến, kiếm nhiều tiền, lấy vợ sinh con, già đi và chết. Bố mẹ Chris đương nhiên cũng muốn anh như thế. Như nhiều thanh niên trẻ và thông minh nhạy cảm khác, Chris có cách nghĩ riêng của mình. Anh không thấy chút ý nghĩa nào trong cái cuộc đời được vạch sẵn đó, một phần vì anh đọc nhiều sách, nhận thức tốt, một phần nữa vì tuổi thơ bất hạnh, luôn phải chứng kiến những trận cãi vã liên miên của bố mẹ, những lời dạy bảo áp đặt và giả tạo, nhất là từ khi họ trở nên giàu có. "Career is a 20th century's invention, and I don't want one". Chris gửi hết số tiền 24k usd trong tài khoản của anh cho một tổ chức từ thiện, không mang theo bất cứ tài sản nào, đổi tên thành Alexander Supertramp, bắt đầu cuộc phiêu lưu về với thiên nhiên đơn độc của mình.

Chris tin rằng ý nghĩa cuộc sống không chỉ có ở quan hệ giữa người với người. Nó có ở khắp mọi nơi, và anh muốn trải nghiệm ý nghĩa của cuộc sống trong thiên nhiên hoang dã. Tuy thế, có lẽ bởi sự cô đơn khó che giấu, sự mẫn cảm và vẻ dễ bị tổn thương, đi đến đâu Chris cũng nhận được sự quan tâm và chăm sóc của nhiều người. Anh dễ dàng kết bạn và ảnh hưởng của anh đến những người bạn bất kể giới tính và tuổi tác thường là tích cực, bởi anh khơi dậy tình yêu trong họ. Cuối cùng Chris đến được Alaska, miền đất băng giá. Vì ăn nhầm một loại trái cây, Chris bị ngộ độc, không trở về kịp khi con sông băng tan ra, và chết.

Những lý do khiến người ta thích film này là dễ nhận thấy : Chris là người đáng yêu và dễ thông cảm. Hoặc nói chính xác hơn, đạo diễn muốn như vậy. Chris được đóng bởi Emile Hirsch với có khuôn mặt đẹp trai như một cậu bé, thông minh, dễ chịu. Anh lại lớn lên trong một gia đình bất hòa và áp đặt. Người xem có thể chạm vào nỗi cô đơn hiển hiện của cậu bé này, có ai là không thấy cậu cần sự dịu dàng và tình yêu ? Những người gặp Chris đều rất dịu dàng với anh, và đấy cũng là tình cảm của khán giả. Phim dài hơn hai tiếng, người xem dường như trải qua một chuyến phiêu lưu qua nhiều miền đất tươi đẹp cùng với Chris, điều đó lại càng làm tăng cảm giác thân thiết, những ưu điểm tăng lên, những sai lầm được chấp nhận và bỏ qua. Cái chết cuối film của chàng trai trẻ này chắc chắn đã khiến nhiều người xem, trong đó có tôi, cảm thấy rất buồn.

Ngược lại, người ta ghét Chris và do đó, ghét film này vì những lý do cũng dễ nhận thấy không kém : thứ nhất, Chris là người ích kỷ. Đúng, gia đình và tuổi thơ của anh tồi tệ, nhưng thật ra, nó cũng chưa hẳn là quá tồi tệ, so với nhiều gia đình khác. Về mặt vật chất, anh không thiếu thốn gì, vẫn được học lên đại học. Về mặt tinh thần, tuy bố mẹ anh cãi vã thường xuyên và thích ép buộc anh, tình cảm của họ đối với anh về cơ bản không phải là giả dối. So với những đứa trẻ bị đánh đập, bị bạo hành về mặt thể xác, hay tinh thần, anh may mắn hơn nhiều. Em gái thân thiết với anh. Anh không phải hoàn toàn cô đơn. Vậy tại sao anh lại bỏ nhà ra đi trong suốt mấy năm không thèm nhắn cho họ một lần ? Em gái của anh đã có lỗi gì ? Trên đường đi, Chris nhận được rất nhiều tình yêu từ những người xung quanh, nhưng anh vẫn ngoan cố muốn một mình, không biết quý trọng những cơ hội đó.

Thứ hai : Chris ngu ngốc. Anh là một sinh viên học giỏi đọc nhiều sách không có nghĩa là anh đã là một người trưởng thành thông minh. Nếu muốn thoát khỏi gia đình, có hàng chục cách khác, hiệu quả hơn, có ý nghĩa hơn. Thậm chí nếu muốn thoát khỏi xã hội và những gọng kìm của nó, vẫn có những cách khác. Cái cần trước tiên là một tư tưởng thông suốt, độ chín trong suy nghĩ và hành động. Chuyến phiêu lưu nửa hippie nửa ẩn dật của Chris không có một triết lý nội tại sâu sắc nào. Ý nghĩa của cuộc đời làm sao có thể tìm thấy ở trong một cái xe bus hỏng ở Alaska ? Nó cũng chả phải là thiên nhiên hoang dã gì. Hãy nhớ đến Jack London. Mặt khác, Chris trong đời thật không được như trong film, ít hấp dẫn hơn, cô độc và xa lánh hơn. Anh bị thổ dân coi thường vì không hề biết đến cái cầu nối với một ngôi làng nhỏ chỉ cách cái xe bus có hơn hai trăm mét. Người ta so sánh Chris với Kerouac của thế hệ Beat và lúc đó, những ý nghĩ tưởng rằng sâu sắc của anh bỗng trở nên tầm thường.

Vậy cuối cùng, nên yêu hay ghét Chris ? Tôi nghĩ rằng cả hai. Chris thực ra chỉ là một cậu bé và người ta hoàn toàn có thể vừa yêu vừa ghét một đứa trẻ. Cũng như thông cảm, rồi tha thứ cho nó. Tất cả trẻ con đều ích kỷ. Thêm nữa, những người ghét Chris có lẽ đã quên bản thân mình của tuổi hai mươi. Ở độ tuổi ấy, có ai đã thực sự trưởng thành ? Việc Chris bỏ nhà ra đi chỉ có một phần chứ không phải hoàn toàn là để trả đũa gia đình, như một số người nghĩ. Tình yêu của Chris với thiên nhiên là có thật. Và hơn thế, đấy là khát khao được tự do. Tôi cho rằng phải có một niềm tin và khát khao thật lớn, người ta mới có thể quyết đoán làm điều mà Chris đã làm. Trong hai năm lang thang phiêu bạt, anh đã sống một cuộc đời mới, gặp gỡ nhiều kiểu người khác nhau, ngắm nhìn thế giới trong vẻ trong sạch nhất của nó. Ai có thể nói những năm tháng ấy là uổng phí ? Bao nhiêu phần trăm của nhân loại có thể chắc chắn rằng mình đã sống một cuộc đời phong phú và ý nghĩa hơn ? Chris McCandless có thể không phải là một người thông minh xuất chúng hoặc quá đáng yêu như bộ film cố tình khắc họa, có thể là tầm thường so với những vĩ nhân như Kerouac, nhưng cuộc đời của anh có đáng để chúng ta hiểu, thông cảm và cảm thấy buồn không ? Tôi nghĩ bất cứ ai có trái tim đều sẽ trả lời là có.

Đạo diễn Into the wild là Sean Penn. Không hiểu sao tôi luôn có ác cảm với ông này. Có gì đấy ở Sean Penn làm tôi cảm thấy không chân thật, ở cả vai trò diễn viên lẫn đạo diễn. Ví dụ tôi chả hiểu Milk hay ở chỗ quái nào, nhưng thôi đấy là chuyện khác. Về mặt nghệ thuật mà nói, Into the wild được quay khá đẹp, diễn viên chính diễn khá tốt. Nhược điểm là quá dài và cố tình mua chuộc lòng thông cảm. Tôi nghĩ không cần phải vậy, có thể làm khác đi, và hay hơn.

---------

imdb : 8.2 a bit too high

Fight Club (1999) - You can't win yet.

I was swimmin' in the Caribbean

Animals were hiding behind the rocks

Except the little fish

But they told me, he swears

Tryin' to talk to me, coy koi.

Where is my mind ?

With your feet in the air and your head on the ground

Try this trick and spin it, yeah

Your head will collapse

If there's nothing in it

And you'll ask yourself

Where is my mind ?

Where is my mind ?

Where is my mind ?

Một film tôi đã xem nhiều lần. Và là film duy nhất mà tôi từng dán poster lên tường hồi còn ở nước ngoài. Chính là cái hình poster dưới đây, với Edward Norton, một trong những diễn viên nam thông minh nhất Hollywood và Brad Pitt, xuất sắc vượt xa mức diễn thông thường của anh, cộng thêm một câu quote trong film : I want you to hit me as hard as you can.

Năm nay, 2010, dân vn đã giàu hơn trước kia rất nhiều. Thoát khỏi tâm lý tiểu nông, người ta không chỉ muốn một ngôi nhà rộng, mà đồ đạc trong đó còn phải đẹp, và có phong cách. Các hãng đồ nội thất ăn nên làm ra. Bản thân tôi năm ngoái đã từng có thời gian đi thăm một loạt các cửa hàng nội thất lớn ở hà nội : An dương, Nhà đẹp, Nhà xinh, Hoàng tử, Klassy v..v... Có thể thấy phong cách trọc phú mới phất vẫn chiếm vai trò chủ đạo, tuy nhiên cuối cùng tôi cũng chọn được một hãng có style tương đối được, không quá nặng nề, quá màu mè hoặc quá già, đó là SB furniture. Hãng đồ gỗ Thái này mới chỉ có một đại lý nhỏ ở hà nội, nên có ít hàng, phải đặt trước khá lâu. Tôi, và nhiều người khác, đều cay cú rằng tại sao IKEA, một hãng đồ nội thất nổi tiếng của Thụy Điển, lại chưa thèm vào vn. Tôi còn nhớ hồi ở Đức, cứ lần nào đi siêu thị nội thất là tôi lại kinh ngạc và thèm khát vì đồ gỗ phương tây vừa đẹp nuột nà vừa rẻ hều. Và tôi biết đồ IKEA còn đẹp hơn đồ gỗ Đức. Được bày biện và trang trí nhà mình bằng đồ IKEA là ước mơ của nhiều người vn hiện nay.

Fight Club được làm vào mười một năm trước. Nhân vật chính trong film, Người dẫn chuyện (The Narrator do Edward Norton thủ vai) là một kẻ nghiện đồ IKEA.

Narrator : Like so many others, I had become a slave to the IKEA nesting instinct... If I saw something clever, like coffee table in the shape of a yin and yang, I had to have it. The Klipske personal office unit, the Hovertrekke home exer-bike. Or the Johannshamnh sofa with the Strinne green stripe pattern. Even the Rislampa wire lamps of environmentally-friendly unbleached paper.

Narrator : I would flip through catalogs and wonder "What kind of dining set defines me as a person?"

Narrator : We used to read pornography. Now it was the Horchow Collection.

Hoặc đã từng là một kẻ nghiện tiêu dùng. Không có kẻ say nào tự nhận mình say. Cái thời điểm anh ta tự thấy mình là một nô lệ, anh ta đã bước được một chân ra khỏi nhà tù. Khi ấy, Người dẫn chuyện gặp một kẻ xa lạ, thú vị và thông minh : Tyler Durden (do Brad Pitt thủ vai), kẻ sẽ thay đổi cuộc đời anh ta.

Tyler Durden là một người anti society, anti-consumerism, khi căn hộ với bộ sưu tập đồ IKEA xiết bao yêu mến của Người dẫn chuyện (Narra) bị rò ga rồi nổ tung, Narra rất depressed. Anh tâm sự :

Narra : When you buy furniture, you tell yourself, that's it. That's the last sofa I'm gonna need. Whatever else happens, I've got the sofa problem handled. I had it all. I had a stereo that was very decent. A wardrobe that was getting very respectable. I was close to being complete.

Tyler : Shit, man. Now it's all gone. Do you know what a duvet is?

Tyler : Just a blanket. Why do guys like you and I know what a duvet is? Is this essential to our survival in the hunter-gatherer sense of the word?

Narra : No.

Tyler : What are we, then?

Narra : Consumers.

Phải, chúng ta đơn thuần chỉ là những kẻ tiêu dùng.

Tyler nói tiếp : Right. We're consumers. We are by-products of a lifestyle obsession. Murder, crime, poverty. These things don't concern me. What concerns me are celebrity magazines, television with 500 channels, some guy's name on my underwear. Rogaine. Viagra. Olestra. Martha Stewart. Fuck Martha Stewart. Martha's polishes on the brass of the Titanic. It's all going down, man. So fuck off with your sofa units and Strinne green stripe patterns. I say never be complete. I say stop being perfect. I say let's evolve.

Sau cuộc trò chuyện ở trên không lâu, Tyler bảo Narra đánh mình. Narra đấm Tyler một cái, rồi Tyler trả đòn. Họ đánh nhau, thâm tím mặt mày. Một điều lạ kỳ : sau đó họ cảm thấy rất tốt, gần như là hạnh phúc. Cái cảm giác đó có sức lây lan, nhiều người gia nhập, và thế là Fight Club hình thành. Fight Club, bề ngoài là một dạng câu lạc bộ đấm đá dành cho đàn ông, thật ra có một ý nghĩa sâu xa hơn. Mục đích của nó không phải là bạo lực, không phải ai thắng ai bại, mà là để trải nghiệm những giây phút đi tìm nam tính, đi tìm cái tôi của mình, đi tìm lại cái sức mạnh của một thế hệ những đứa con trai của những người cha vắng mặt tám tiếng một ngày, phải lớn lên trong vòng tay mềm nhão của đàn bà.

Tyler : I see in Fight Club the strongest and smartest men who've ever lived. I see all this potential. And I see it squandered. Goddamn it, an entire generation pumping gas. Waiting tables. Slaves with white collars. Advertising has us chasing cars and clothes, working jobs we hate so we can buy shit we don't need. We're the middle children of history. No purpose or place. We have no Great War. No Great Depression. Our great war is a spiritual war. Our great depression is our lives. We've all been raised on television to believe that one day we'd be millionaires and movie gods and rock stars. But we won't. We're slowly learning that fact. And we're very, very pissed off.

You are not your job.

You're not how much money you have in the bank.

You're not the car you drive.

You're not the contents of your wallet.

You're not your fucking khakis.

You are the all-singing, all-dancing crap of the world.

Phải, tất cả những sự thật đó đều đúng. Dưới ảnh hưởng của chủ nghĩa tiêu dùng, con người thu giảm lại thành những mẫu hình "docile consume machines" trong một thực tại ám ảnh, ảo tưởng về sự đầy đủ và hạnh phúc. Vấn đề ở chỗ con người vốn phức tạp hơn một cái máy, và tuy đã bị đần độn hóa triệt để, nó vẫn biết suy nghĩ. Khi nó suy tư, nó thấy thật ra nó không hạnh phúc. Nó không muốn là một cái máy làm việc 8h, nó muốn tìm thấy cái tôi không chỉ ở trong những nhãn hiệu cao cấp như Louis Vuitton, Hermes, Gucci, Chanel, Iphone, Ipad, Macbook, Audi, Mercedes, BMW v.v... Đây là lý do mà ở đầu film, Narra mất ngủ triền miên. Thời gian trôi đi, xã hội tiêu dùng đã chỉ còn là ánh hào quang thiên giới tuyệt vời với những tầng lớp dân nghèo, những quốc gia chưa phát triển. Những cá nhân thông minh hơn từ lâu đã hiểu tiêu dùng và tình yêu là hai điều đối lập. Nhưng làm thế nào để "evolve" ? Hegel nói cái hợp lý là cái có sự sống. Ngược lại, cái có sự sống là cái hợp lý. Chủ nghĩa tiêu dùng (consumerism), có thể nói là ra đời vào khoảng đầu thế kỷ 20, vẫn tồn tại mạnh mẽ. Nó sống tốt, bởi nó hợp lý. Hay chính xác hơn, nó vẫn tồn tại vì nó là hệ thống hợp lý nhất hiện nay. Nó có thể là địa ngục, nhưng ra khỏi địa ngục đó, chẳng phải là một vấn đề đơn giản. Để ra khỏi nó, tôi nghĩ, loài người cần có cả một triết học mới, một hệ thống quan điểm và giá trị mới, và cần nhiều thời gian để thay đổi. Đây không phải là chuyện một phong trào dưới dạng câu lạc bộ có thể giải quyết.

Tyler Durden là một kẻ phản kháng thông minh. Nhưng sự thông minh đó có đủ không ? Không, sức của Tyler chỉ đến mức mang lại một chút giải thoát ban đêm cho một nhóm bạn mà thôi. Đỉnh cao của những hành động có ích của Tyler, đấy là ảnh hưởng với anh bạn shopkeeper người châu á. Tyler dí súng vào đầu, làm ra vẻ sắp giết anh chàng này, khiến anh ta tin chắc mình sắp chết, sợ đến nỗi gần tè ra cả quần, rồi hỏi thực ra mày có muốn làm shopkeeper không ? Không. Hồi còn trẻ mày học ngành gì ? Bác sĩ thú y. Tại sao ? Yêu động vật. Tyler lấy một số giấy tờ của anh chàng và nói nếu mày không bỏ việc và trong 6 tuần không trở thành bác sĩ thú y thì tao sẽ giết, tao đã biết nhà mày ở đâu. Anh kia sau đó được thả đi, Tyler nói với Narra : Tomorrow will be the most beautiful day of Raymond K Hessel's life. His breakfast will taste better than any meal you and I have ever tasted. Câu này làm tôi nhớ đến truyện ngắn Cuộc đời hạnh phúc ngắn ngủi của Francis Macomber của Hemingway, người mà Tyler muốn "fight". Con người với sức ì của mình, với các giác quan đã bị mài mòn, không thấy được những cái mình có, như thời gian và số phận. Tyler như một nguồn lực ở bên ngoài tác động vào, giúp họ trong phút chốc trải nghiệm sự kết thúc, từ vực thẳm đó mà cảm nhận lại được sinh mạng và hy vọng.

Tyler có tiếp tục "evolve" không ? Có, Fight Club nhờ ảnh hưởng tích cực đến đời sống tinh thần các thành viên mà phát triển nhanh chóng ra khắp các thành phố khác. Khi đã đạt đến một sự mở rộng nhất định, điều tất yếu xảy ra. Tyler là một kẻ vô chính phủ (Arnachism) và theo chủ nghĩa hư vô (Nihilism) hơi ngả sang chủ nghĩa bi quan (pessimism). Anh ta thường cổ động cho xu hướng tự phá hủy "self destruction", "embrace the pain" :

Tyler : Our fathers were our models for God. If our fathers bailed, what does that tell you about God? Listen to me. You have to consider the possibility that God does not like you. He never wanted you. In all probability, He hates you. This is not the worst thing that can happen. We don't need Him!

Narra : We don't, I agree!

Tyler : Fuck damnation, man, fuck redemption. We are God's unwanted children? So be it!

...

Tyler : Oh, self-improvement is masturbation. Now, self-destruction... Fight Club wasn't about winning or losing. It wasn't about words. When the fight was over, nothing was solved. But nothing mattered.

Tyler làm Fight Club trở thành một dạng tổ chức khủng bố hạng nhẹ có tên Project Mayhem. Đối tượng khủng bố không gì khác hơn là hệ thống vật chất của Consumerism.Tất nhiên, trong tầm vóc vĩ mô như vậy, triết lý của Tyler quá đơn giản và trẻ con. Sự thất bại của Project Mayhem là không tránh khỏi. Nửa phần sau của Fight Club đã miêu tả rõ nét sự vô nghĩa của những nổi loạn kiểu này.

Film kết thúc với hình ảnh Narra nắm tay Marla (Helena Bonham Carter, có lẽ cũng là vai diễn xuất sắc nhất của cô) đứng nhìn cả một khu thương mại cao tầng sụp đổ, thể hiện cái khát vọng phá hủy và xây dựng lại của Tyler, cái vô nghĩa của việc đó, và điều còn lại duy nhất và có nghĩa, như người ta vẫn nói đã cả ngàn lần, chỉ là tình yêu.

----------

Fight Club, theo tôi, là film xuất sắc nhất của đạo diễn David Fincher. Ông còn có hai film khác tương đối được, đó là Se7en, kinh điển và The Curious Case of Benjamin Button, kém hơn. Fight Club có những khía cạnh phức tạp và phân mảnh được xử lý thông minh bằng cách sử dụng kiểu dẫn chuyện phi tuyến tiết tấu nhanh. Giọng dẫn chuyện của Edward Norton là xương sườn của cả bộ phim. Cả Brad Pitt và Helena đều diễn xuất thần trong film này, hơn hẳn các film khác hai người đóng. Tôi không thể hiểu nổi tại sao Edward Norton không được Oscar cho vai Narrator, đây chắc chắn là vai hay nhất anh từng đóng, và tôi cũng không thể nghĩ ra bất cứ một người nào khác có khả năng thể hiện cùng một lúc và tinh tế những biểu đạt trái ngược và độc đáo như Edward Norton. Thậm chí anh không được đề cử. Oscar năm 1999 cho nam chính rơi vào tay Kevin Spacey của American Beauty, một film tôi cũng rất thích, nhưng tôi nghĩ kém Fight Club một chút.

Fight Club không phải là dạng film có thể hiểu hết trong một lần xem. Giống như một tiểu thuyết hay, nó để lại nhiều rung động trong người đọc. Nó bắt người ta phải suy ngẫm về nó, và quan trọng hơn, suy ngẫm về cuộc đời mình. Đây chính là dấu hiệu của một tác phẩm nghệ thuật lớn.

----------

imdb : 8.8

Mind game (2004) - And the story never ends

Fast, stylish and mind-blowing with a very complex surreal narrative, Mind Game tries to tell just one thing : The possibilities of life are infinitive while death is just one. So, by all means, everyone, LIVE to the fullest !


One of a better kind indeed, but I watch it in the days of reading The possibility of an Island, by Michel Houellebecq. The REAL mind-blowing thing.

How sad. It made the philosophy of Mind-game rather childish and shallow.

Fullest doesn't mean jack. At the end of days, everything is Kitsch. A little bit pessimistic but very convincing.

-----------

imdb : 8.0

Mysterious Skin (2004) - just rise like two angels in the night

Neil: And as we sat there listening to the carolers, I wanted to tell Brian it was over now and everything would be okay. But that was a lie, plus, I couldn't speak anyway. I wish there was some way for us to go back and undo the past. But there wasn't. There was nothing we could do. So I just stayed silent and trying to telepathically communicate how sorry I was about what had happened. And I thought of all the grief and sadness and fucked up suffering in the world, and it made me want to escape. I wished with all my heart that we could just leave this world behind. Rise like two angels in the night and magically... disappear.

There's not much to say. This is a film of beautiful melancholy, of sad regret and innocent scars. It's like watching a paradise bird getting slaughtered for cheap fastfood meal. Please, flow like a river of weariness, you pray for it, please, wind somewhere safe to sea.

For all that ever suffered, who felt the softness of the night, the joy of disappearing, who at least for once found reliance in the shade, you will cry watching Mysterious Skin, with or without tears.

----------

imdb : 7.9

Ghost World (2001) - There is nothing left to say, but goodbye.

Tôi biết Ghost World là từ Art school confidential (ASC). Cùng một đạo diễn Terry Zwigoff, cùng chuyển thể từ truyện tranh của Daniel Clowes. Khác với ASC, Ghost World có ít sự châm biếm mỉa mai Kitsch hơn, mà tập trung khai thác thân phận của những người anti-Kitsch, thường là những cá nhân thông minh, chân thật, lạc loài.

Spoiler !!

This world to her Was but a tragic play. She came, saw, dislik'd, And passed away. - Roger Ebert.

Film kể về thời gian sau lễ tốt nghiệp cấp 3 của đôi bạn thân : Enid (Thora Birch, từng đóng trong American Beauty) và Rebecca (Scarlett Johansson, lúc này mới 17 tuổi, ngon lành cành đào). Cả hai đều là những outsider, những kẻ xa lạ với môi trường xung quanh. Có gì đấy hơi giống với Holden Caulfield của Salinger, họ thấy ngôi trường cấp 3 của mình tràn ngập đám đông những đứa dở hơi, giả tạo. Hai cô gái không thích học lên đại học, đều đã mất trinh, chưa rõ mình sẽ làm gì sau khi tốt nghiệp cấp 3. Trong lúc còn chưa quyết định được, hai cô giết thời gian bằng cách quan sát và mỉa mai những thứ đần độn trong cuộc sống hàng ngày. Ví dụ khi ngồi ở lễ tốt nghiệp, nghe một cô bạn đọc bài phát biểu trước hội trường về những khó khăn trong cuộc sống và ý chí để vượt qua nó,

Enid nói : God, what a bunch of retards.

Rebecca : God, I know. I thought that chipmunk face... was never going to shut up.

Enid : I know. I liked her so much better... when she was an alcoholic crack addict. She gets in one car wreck... and all of the sudden she's Little Miss Perfect...

Hoặc như ở buổi party sau đó, đứng nghe ban nhạc biểu diễn :

Rebecca : Wow. This is so bad, it's almost good.

Enid : This is so bad, it's gone past good and back to bad again.

Rebecca muốn khởi đầu một thời kỳ mới bằng cách thuê nhà riêng, cô đi làm ở quán fastfood để kiếm tiền. Enid có vẻ không phù hợp với những công việc đó lắm và vẫn chưa rõ mình muốn gì. Enid mặc theo kiểu mà cô gọi là "pure punk rock", thích những thứ đã hơi lỗi thời, đó là một dạng thông điệp từ cô về cái tôi của mình, có điều không ai hiểu, kể cả Rebecca. Hai cô đều hơi thông minh quá so với những người xung quanh nên nhiều khi mỉa mai mà bọn họ chả hiểu gì. Enid đọc được một mẩu quảng cáo tìm người tình rất lame trên báo, quyết định chơi xỏ một phen. Chuyện đó dẫn cô đến với Seymour (đóng bởi diễn viên gạo cội Steve Buscemi, Mr.Pink của Resevoir Dogs, Fargo, Pulp Fiction, The big Lebowski v.v...), một ông trung niên độc thân, ốm yếu, thất bại trong cuộc sống. Seymour có thu vui sưu tầm những thứ của năm 78, chủ yếu là đĩa than. Seymour cũng là một outcast như Enid. Khởi đầu bằng vụ chơi đểu nhưng dần dần Enid thấy ở Seymour nhiều sự đồng điệu, chẳng hạn như sự chân thật, sở thích vùi mình vào những văn hóa phẩm của thời kỳ đã qua. Và sự cô đơn. "I can't relate to ninety-nine percent of humanity." Seymour nói. "I can't..., either." Enid trả lời.

Tuyến chính của film sẽ là sự phát triển của quan hệ giữa Enid và Seymour. Trước đó film còn một tuyến phụ, đấy là lớp học hè về nghệ thuật của Enid. Đây không phải là do Enid thích mà bị bắt học vì hồi cấp 3 đã bị điểm F môn này. Lớp học này và ASC khá tương đồng. Bà giáo viên đánh giá một tác phẩm hoàn toàn không từ cảm nhận trung thực về tác phẩm ấy, mà bằng những lời lẽ hay ho, đao to búa lớn, propagandas có thể dùng để miêu tả nó. Cùng một mẫu hình của người dạy bất tài, giả tạo như của ASC.

Cùng thời gian này, khoảng cách giữa Enid và Rebecca lớn dần, chủ yếu là do sự xuất hiện của Seymour. Enid bám lấy Seymour, quyết tâm tìm cho Seymour bằng được một cô bạn gái. Trong thâm tâm Enid cảm thấy nếu một loser, một outcast như Seymour mà còn tìm được chỗ đứng cho mình ở trong cộng đồng con người, thì chắc chắn sẽ có hy vọng cho cô. Từ chỗ thương hại cho Seymour, cô dần dần có cảm tình, thậm chí coi Seymour như một dạng người hùng, dám không từ bỏ con người thật của mình trước một xã hội với đời sống tinh thần fast-food. Enid thành công, Seymour kiếm được một người phụ nữ "bình thường" tên Dana. Từ đó trở đi, mọi sự đều tệ hơn với Enid : quan hệ giữa cô và Rebecca rạn nứt, Rebecca tỏ rõ ý muốn trưởng thành hơn, tự lập và tự chịu trách nhiệm, trong khi Enid vẫn muốn duy trì lối sống lông bông vô mục đích. Bố Enid sắp lấy vợ hai, một người mà Enid căm ghét. Ngay cả Seymour sau khi có được một sợi dây nối với loài người là Dana, cũng bỏ rơi Enid. Tuyệt vọng, cô độc và mất phương hướng, Enid hiến thân cho Seymour, cho Seymour hưởng hương vị tuổi thanh xuân và Seymour quyết định bỏ Dana. Seymour muốn Enid đến sống với mình. Nhưng thực ra, liệu đó có hẳn là điều Enid muốn ?

Không, Enid vẫn đang ở trên con đường tìm kiếm cái gì là đúng cho mình. Cô không muốn đến sống với Seymour, tình cảm của cô dành cho Seymour không phải dạng đó. Seymour không phải là câu trả lời. Cô tìm đến và xin lỗi Rebecca, nói xin cho ở cùng, rồi lại cho Rebecca leo cây. Cô không cảm nhận được một điểm tựa ở bất kỳ đâu, không có gì là chắc chắn. Ngoại trừ Norman, một ông già điên suốt ngày ngồi trên một chiếc ghế nói là đang đợi bus. Bất cứ khi nào đi qua khu ấy, Enid đều nhìn thấy ông lão. Ông lão là biểu tượng, là mỏ neo vững chắc cuối cùng của Enid trong thế giới này.

Cuối film, Enid nhìn thấy một chiếc bus chạy qua và ông lão đứng dậy lên xe. Không còn gì níu giữ cô lại nữa. Enid cũng ra chiếc ghế đó ngồi đợi và một chuyến xe bus khác đưa cô đi khỏi thành phố. Như cô đã có lần nói với Rebecca :

I used to think about one day... just not telling anyone and going off to some random place. And I'd just disappear... and they'd never see me again.

-----------

Có thể nói gì về nhân vật Enid ? Không, cô hoàn toàn không phải là một dạng nữ anh hùng. Những suy nghĩ của cô còn nhiều non nớt, trẻ con. Cô tử tế với một số người, cư xử thô lỗ với những người khác. Cách giải quyết vấn đề của cô còn xa mới là cách giải quyết tốt và tích cực. Cô chưa hề biết đến tình yêu. Thế giới của cô nhỏ hẹp. Nỗi đau của cô, thật ra chưa phải quá to tát. Cái tôi có thể nói, đấy là nhân vật Enid tuy phức tạp, đa chiều mà rất thật. Tôi đã từng trải qua nhiều cảm xúc giống như Enid. Tôi hay bất cứ người nào đã từng một lần có cảm giác mình là kẻ đứng ngoài cuộc sống lố lăng, mòn mỏi đều có thể hiểu những điều đang diễn ra trong cô. Lần làm tình của Enid và Seymour có gì giống với chuyện giữa Wanatabe và Reiko, đó không phải là một hành động của tình yêu, cũng không phải là một hành động để tìm kiếm khoái lạc, nó là một sự chia sẻ được thăng hoa ở mức độ cao, giữa hai kẻ tuyệt đối cô đơn.

Liệu Enid và Seymour có tìm được lối thoát cho mình ? Chỉ thời gian mới có thể trả lời.

Cũng như tất cả những sự việc khác trong tương lai, chẳng ai có thể biết trước một điều gì. Tôi nghĩ, điều chân thật duy nhất mà một con người có thể trao cho một con người, đấy là một chút chân thành, một chút dịu dàng, trong hiện tại.

Chân thật, đấy chính là thứ làm nên giá trị của Ghost World, một trong những film hay nhất đầu những năm 2000.

---------------

imdb : 7.7